Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki 2020 herkes i\u00e7in zor ge\u00e7ti ve bir\u00e7ok insan i\u00e7in de trajik bir y\u0131l oldu. COVID-19 ile m\u00fccadele s\u00fcrecinde geli\u015ftirilen a\u015f\u0131lar umutlar\u0131 tazelerken, normalle\u015fme yolunda ataca\u011f\u0131m\u0131z birka\u00e7 ad\u0131m ile kendimizi daha iyi hissetmemiz m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n
Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden klinik n\u00f6ropsikoloji profes\u00f6r\u00fc Barbara Jacquelyn Sahakian, bili\u015fsel n\u00f6robilim alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Christelle Langley ile Fudan \u00dcniversitesi\u2019nden Jianfeng Feng,\u00a0The Conversation<\/em>\u2019da yay\u0131mlanan yaz\u0131lar\u0131nda, aylarca s\u00fcren kayg\u0131, keder ve yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n, i\u00e7inden kolayca \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 zor bir olumsuzluk sarmal\u0131 yaratabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bunun nedeni ise yazarlara g\u00f6re kronik stresin beyni de\u011fi\u015ftirmesi. Ancak bu durum da de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n Yazarlar, kendimizi ger\u00e7ekten daha iyi hissettirecek \u015feyleri yapmam\u0131z, y\u0131k\u0131c\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klardan kurtulmam\u0131z ve enerjimizi geri kazanmam\u0131z gerekti\u011fini vurgulayarak bilimsel verilere dayal\u0131 alt\u0131 ad\u0131m \u00f6neriyorlar.<\/p>\n Yaz\u0131n\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini aktar\u0131yoruz:<\/p>\n 1. Nazik olun ve yard\u0131m edin<\/span><\/p>\n \u201cNezaket, fedak\u00e2rl\u0131k ve empati beyni etkileyebilir. Yap\u0131lan bir\u00a0\u00e7al\u0131\u015fma<\/a>, ba\u011f\u0131\u015f yapman\u0131n beynin \u00f6d\u00fcl sistemini para almaya benzer \u015fekilde etkinle\u015ftirdi\u011fini g\u00f6steriyor. Ayn\u0131s\u0131 haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frayanlara\u00a0yard\u0131m ederken<\/a>\u00a0de ge\u00e7erli.<\/p>\n G\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck de hayata anlam katarak mutlulu\u011fu, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve refah\u0131 art\u0131rabilir. D\u00fczenli olarak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fck faaliyetinde bulunan ileri ya\u015ftaki yeti\u015fkinler, daha fazla\u00a0ya\u015famsal tatmin deneyimlerken<\/a>\u00a0depresyon ve kayg\u0131 d\u00fczeylerinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6zleniyor. K\u0131sacas\u0131 ba\u015fkalar\u0131n\u0131 mutlu etmek, kendinizi mutlu etmek i\u00e7in harika bir yol.<\/p>\n 2. Egzersiz yap\u0131n<\/span><\/p>\n Egzersiz ile iyi bir kardiyovask\u00fcler sa\u011fl\u0131k ve depresyon ihtimalinin azalt\u0131lmas\u0131 da dahil olmak \u00fczere, fiziksel ve zihinsel sa\u011fl\u0131k aras\u0131nda bir ba\u011f var. \u00c7ocuklukta egzersiz yapmak okul performans\u0131n\u0131 iyile\u015ftirirken gen\u00e7 yeti\u015fkinlerde bili\u015fsel performans\u0131 ve i\u015f performans\u0131n\u0131\u00a0art\u0131r\u0131yor<\/a>. \u0130leri ya\u015ftaki yeti\u015fkinlerde ise bili\u015fsel performans\u0131 koruyor ve demans gibi n\u00f6rodejeneratif bozukluklara kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131l\u0131k sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmalar, formunu daha iyi koruyan insanlar\u0131n\u00a0beyin hacminin artt\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/a>\u00a0ve bunun da ileri ya\u015ftaki yeti\u015fkinlerin bili\u015fsel performans\u0131n\u0131 iyile\u015ftirdi\u011fini\u00a0g\u00f6steriyor<\/a>. Egzersiz yapan insanlar daha uzun ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n Beyninizi yeniden ba\u015flatmak i\u00e7in yapabilece\u011finiz en iyi \u015feylerden biri, tempolu bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yaparken, ko\u015farken veya bisiklete binerken biraz temiz hava almakt\u0131r. Ancak yapmaya devam etmek i\u00e7in ger\u00e7ekten zevk ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir \u015fey se\u00e7ti\u011finizden emin olun.<\/p>\n 3. \u0130yi beslenin<\/span><\/p>\n Beslenme, beyin yap\u0131s\u0131n\u0131n ve i\u015flevinin geli\u015fimini ve sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebilir. Beynin geli\u015fkin bili\u015f ve akademik performans i\u00e7in kritik olan ba\u011flant\u0131lar\u0131 olu\u015fturmas\u0131 ve s\u00fcrd\u00fcrmesi i\u00e7in uygun yap\u0131 ta\u015flar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ara\u015ft\u0131rmalar, uzun s\u00fcreli besin eksikli\u011finin beyinde\u00a0yap\u0131sal ve i\u015flevsel hasara<\/a>\u00a0yol a\u00e7abilece\u011fini, kaliteli bir beslenmenin ise daha b\u00fcy\u00fck beyin hacmi ile ili\u015fkili oldu\u011funu\u00a0ortaya koyuyor<\/a>.<\/p>\n UK Biobank\u2019tan 20 bin ki\u015finin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma, daha fazla tah\u0131l t\u00fcketiminin, geli\u015fkin bili\u015fle ba\u011flant\u0131l\u0131 olan gri madde (merkezi sinir sisteminin \u00f6nemli bir bile\u015feni) hacmindeki\u00a0art\u0131\u015f\u0131n<\/a>\u00a0uzun vadeli faydal\u0131 etkileriyle ili\u015fkili oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n \u00d6te yandan \u015feker, doymu\u015f ya\u011flar veya kalori bak\u0131m\u0131ndan zengin beslenme bi\u00e7imleri, sinir fonksiyonuna\u00a0zarar verebiliyor<\/a>. Ayr\u0131ca beynin yeni sinirsel ba\u011flant\u0131lar kurma yetene\u011fini de azaltabiliyor ki bu da bili\u015fi olumsuz y\u00f6nde etkiliyor.\u201d<\/p>\n Yazarlara g\u00f6re ya\u015f\u0131m\u0131z ne olursa olsun, meyve, sebze ve tah\u0131l i\u00e7eren dengeli beslenmeyi akl\u0131n\u0131zdan \u00e7\u0131karmamam\u0131z gerekiyor.<\/p>\n 4. Sosyal ba\u011flar\u0131n\u0131z\u0131 koruyun<\/span><\/p>\n \u201cYaln\u0131zl\u0131k ve sosyal izolasyon her ya\u015fta, cinsiyette ve k\u00fclt\u00fcrde yayg\u0131nd\u0131r. COVID-19 salg\u0131n\u0131 bunu daha da art\u0131rd\u0131. Sa\u011flam bilimsel kan\u0131tlar, sosyal izolasyonun fiziksel, bili\u015fsel ve zihinsel sa\u011fl\u0131k i\u00e7in\u00a0zararl\u0131 oldu\u011funu<\/a>\u00a0g\u00f6steriyor.<\/p>\n K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re, COVID-19 izolasyonunun duygusal bili\u015f \u00fczerinde olumsuz etkileri\u00a0var<\/a>. Ancak bu etki kapanma s\u0131ras\u0131nda ba\u015fkalar\u0131yla ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrenlerde daha az. Sosyal ba\u011flar\u0131n kurulmas\u0131 ve yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n hafifletilmesi, \u00f6l\u00fcm riskinin azalt\u0131lmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli hastal\u0131klarla da\u00a0ili\u015fkili<\/a>.<\/p>\n Bu nedenle yaln\u0131zl\u0131k ve sosyal izolasyon, etkili m\u00fcdahaleler gerektiren kritik\u00a0halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131<\/a>\u00a0olarak giderek daha fazla kabul g\u00f6r\u00fcyor. Sosyal etkile\u015fimin ise olumlu duygular ve beynin \u00f6d\u00fcl sisteminde aktivasyon art\u0131\u015f\u0131yla ba\u011flant\u0131s\u0131\u00a0var<\/a>.\u201d<\/p>\n Yazarlar bunun i\u00e7in 2021\u2019de ailemiz ve arkada\u015flar\u0131m\u0131za ayak uydurmam\u0131z\u0131, ufkumuzu geni\u015fletmeyi ve yeni ba\u011flant\u0131lar kurmam\u0131z\u0131 \u00f6neriyor.<\/p>\n 5. Yeni bir \u015feyler \u00f6\u011frenin<\/span><\/p>\n \u201cBeyin, geli\u015fim s\u00fcrecinin kritik d\u00f6nemlerinde de\u011fi\u015fir ve bu \u00f6m\u00fcr boyu devam eden bir s\u00fcre\u00e7tir. Yeni beceriler \u00f6\u011frenmek gibi deneyimler hem beyin i\u015flevini hem de beyin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebilir. \u00d6rne\u011fin, jongl\u00f6rl\u00fck yapman\u0131n beyindeki g\u00f6rsel-motor performansla ili\u015fkili beyaz madde (sinir liflerinden olu\u015fan doku) yap\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u00a0biliniyor<\/a>.<\/p>\n Benzer \u015fekilde, m\u00fczisyenli\u011fin de beynin i\u015fitsel bilgiyi i\u015fleyen b\u00f6l\u00fcmlerindeki gri maddeyi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131\u00a0g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor<\/a>. Yeni bir dil \u00f6\u011frenmek de insan beyninin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirebiliyor.<\/p>\n Geni\u015f bir literat\u00fcr taramas\u0131, zihinsel olarak uyar\u0131c\u0131 bo\u015f zaman aktivitelerinin (satran\u00e7 ya da\u00a0bili\u015fsel oyunlar<\/a>) beyin rezervini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Bu da ileri ya\u015ftaki yeti\u015fkinlerde direnci art\u0131rabiliyor ve\u00a0bili\u015fsel zay\u0131flamaya kar\u015f\u0131 koruyucu<\/a>\u00a0olabiliyor.<\/p>\n 6. \u0130yi uyuyun<\/span><\/p>\n Uyku, insan ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir bile\u015feni olsa da \u00e7o\u011fu insan iyi beyin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ile uyku s\u00fcreci aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlam\u0131yor. Uyku s\u0131ras\u0131nda beyin kendini yeniden d\u00fczenler ve \u015farj eder. Ayr\u0131ca toksik yan at\u0131klar\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131r. B\u00fct\u00fcn bunlar da normal beyin i\u015flevinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesine\u00a0yard\u0131mc\u0131 olur<\/a>.<\/p>\n Uyku, deneyimleri uzun s\u00fcreli haf\u0131zaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek, bili\u015fsel ve duygusal i\u015flevi s\u00fcrd\u00fcrmek ve zihinsel yorgunlu\u011fu azaltmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. \u00c7al\u0131\u015fmalar, uykusuzlu\u011fun haf\u0131za ve dikkat eksikliklerinin yan\u0131 s\u0131ra \u00f6d\u00fcl sisteminde \u00e7o\u011fu zaman\u00a0duygusal i\u015fleyi\u015fi bozan de\u011fi\u015fikliklere<\/a>\u00a0neden oldu\u011funu ortaya koyuyor. Uyku ayr\u0131ca ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi \u00fczerinde de g\u00fc\u00e7l\u00fc bir\u00a0d\u00fczenleyici etkiye sahip<\/a>. En uygun miktarda ve kalitede uyursan\u0131z, enerjinizin daha y\u00fcksek oldu\u011funu, daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 hissetti\u011finizi, yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnme becerilerinizi geli\u015ftirebilece\u011finizi g\u00f6receksiniz.\u201d<\/p>\n Kaynak: Fikirta\u015ft\u0131\u015fmas\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki 2020 herkes i\u00e7in zor ge\u00e7ti ve bir\u00e7ok insan i\u00e7in de trajik bir y\u0131l oldu. COVID-19 ile m\u00fccadele s\u00fcrecinde geli\u015ftirilen a\u015f\u0131lar umutlar\u0131 tazelerken, normalle\u015fme yolunda ataca\u011f\u0131m\u0131z birka\u00e7 ad\u0131m ile kendimizi daha iyi hissetmemiz m\u00fcmk\u00fcn. Cambridge \u00dcniversitesi\u2019nden klinik n\u00f6ropsikoloji profes\u00f6r\u00fc Barbara Jacquelyn Sahakian, bili\u015fsel n\u00f6robilim alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan Christelle Langley ile Fudan \u00dcniversitesi\u2019nden Jianfeng […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1012497,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1012496","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasamdan"],"blocksy_meta":[],"seo_head":"\n