Ba\u015fkan Joe Biden’\u0131n Robert Malley’i \u0130ran \u00f6zel el\u00e7isi olarak se\u00e7mesi, ABD-\u0130ran m\u00fczakere turunun yak\u0131n oldu\u011funun a\u00e7\u0131k i\u015faretlerinden biri say\u0131l\u0131yor. Ayn\u0131 ba\u011flamda, Ba\u015fkan Biden y\u00f6netiminde Ulusal G\u00fcvenlik Dan\u0131\u015fman\u0131 pozisyonuna getirilen Jake Sullivan’\u0131n da 29 Ocak’ta, \u0130ran ile 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131n\u0131n yeniden yap\u0131lmas\u0131n\u0131n acil bir gereklilik oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte fayda var. Hillary Clinton d\u00f6neminde D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’nda Sullivan ile \u00e7al\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131m olmu\u015ftu, kendisi \u00fcstlerinin d\u00fc\u015f\u00fcncelerini ifade etmeye istekli ki\u015filerdendir.<\/p>\n
Malley ve Sullivan, \u0130ran ile ilk tur m\u00fczakerelerin 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131na geri d\u00f6nmeye odaklanmas\u0131 gerekti\u011fine ve \u0130ran\u2019\u0131n balistik f\u00fcze program\u0131 veya Ortado\u011fu b\u00f6lgesindeki pervas\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131 gibi di\u011fer konulardaki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin daha sonraya ertelenebilece\u011fine inan\u0131yorlar. Yeni ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Anthony Blinken de 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131na geri d\u00f6n\u00fclmesinden, \u0130ran taraf\u0131 ile di\u011fer \u00f6nemli konulardaki m\u00fczakereler i\u00e7in yeni bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olarak yararlan\u0131lmas\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n
Ancak, bu noktada sorulmas\u0131 gereken b\u00fcy\u00fck ve \u00f6nemli bir soru var: \u0130ran ile 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131na nas\u0131l d\u00f6n\u00fclecek? Blinken, \u0130ran’\u0131n her \u015feyden \u00f6nce 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131 maddelerine y\u00f6nelik ihlallerini durdurmas\u0131 gerekti\u011fini belirtti. Bu, \u0130ran’\u0131n zenginle\u015ftirilmi\u015f uranyum stokunu azaltmas\u0131, geli\u015fmi\u015f santrif\u00fcj program\u0131n\u0131 durdurmas\u0131, uranyumu y\u00fczde 3,67’den fazla oranda (\u0130ran h\u00fck\u00fcmeti \u015fimdi y\u00fczde 20’yi hedefliyor) zenginle\u015ftirme faaliyetlerini ask\u0131ya almas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na geliyor. Blinken’in a\u00e7\u0131klamalar\u0131na g\u00f6re, ABD y\u00f6netimi eski ba\u015fkan Donald Trump’\u0131n \u0130ran’a yeniden uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 iptal etmeye ba\u015flamadan \u00f6nce, Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Ajans\u0131, \u0130ran’\u0131n s\u00f6z konusu ad\u0131mlar\u0131 att\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frulamal\u0131. \u0130ran\u2019\u0131n mevcut ABD y\u00f6netiminin Trump y\u00f6netimi taraf\u0131ndan yeniden uygulamaya sokulan yapt\u0131r\u0131m paketlerini iptal edip, \u0130ran\u2019\u0131n bu yapt\u0131r\u0131mlar nedeniyle ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 a\u011f\u0131r ekonomik zarar i\u00e7in yeterli tazminat \u00f6deyerek bu yolda ilk ad\u0131m\u0131 atmadan, 2015\u2019te imzalanan n\u00fckleer anla\u015fman\u0131n y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine uymaya geri d\u00f6nmemekte \u0131srar etmesi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil.<\/p>\n
ABD y\u00f6netiminin \u0130ran’a maddi tazminat \u00f6deyece\u011fini hayal etmek bile imkans\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla bu ba\u011flamda \u015fu soru \u00f6nem kazan\u0131yor: ABD y\u00f6netiminin ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 kald\u0131rma hamlesi mi yoksa \u0130ran\u2019\u0131n n\u00fckleer program\u0131n\u0131 2015\u2019teki seviyelerine d\u00f6nd\u00fcrmek i\u00e7in ataca\u011f\u0131 somut ad\u0131mlar m\u0131 \u00f6nce gelmeli? Baz\u0131 ilgili g\u00f6zlemciler, Sullivan’\u0131n 29 Ocak’taki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n \u0130ran h\u00fck\u00fcmetinin bu konuda ilk ad\u0131m\u0131 atmas\u0131 gerekti\u011fine de\u011finmedi\u011fini belirttiler.<\/p>\n
ABD y\u00f6netimi, bu yeni stratejide ilerlemeye karar vermeden \u00f6nce Avrupa ve Ortado\u011fu’daki m\u00fcttefiklerine dan\u0131\u015fabilir. Yine de, \u0130ran konusunda bundan sonra izlenebilecek bir plan var ve i\u00e7eri\u011fi, Uluslararas\u0131 Kriz Grubu\u2019nun web sitesinde 15 Ocak’ta yay\u0131nlanan rapordan \u00f6\u011frenilebilir. Malley, 29 Ocak’a kadar bahsetti\u011fimiz bu Uluslararas\u0131 Kriz Grubu\u2019nun m\u00fcd\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Eski ba\u015fkan Barack Obama y\u00f6netimindeki g\u00f6revinden \u00f6nce ve sonra grup i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Grup\u2019un 15 Ocak tarihli raporu, Washington ile Tahran aras\u0131ndaki bariz g\u00fcven eksikli\u011fini ve bunun 2013 ve 2015 y\u0131llar\u0131ndaki g\u00fcvensizlik d\u00fczeyini a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikili ili\u015fkilerin en k\u00f6t\u00fc seviyede oldu\u011funu do\u011fruluyor. Daha sonra rapor, d\u00f6rt a\u015famal\u0131 ve ad\u0131m ad\u0131m hayata ge\u00e7irilecek bir plan tavsiye ediyor. \u0130lk a\u015famada, ABD y\u00f6netimi ve Avrupa’daki m\u00fcttefiklerinin, Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130ran’a mali yard\u0131m sa\u011flamak gibi etkili, g\u00fcven art\u0131r\u0131c\u0131 ad\u0131mlar atmalar\u0131 \u00f6neriliyor. Avrupa taraf\u0131, \u0130ran’a yap\u0131lacak t\u0131bbi ve insani yard\u0131mlar\u0131 finanse ederken, ABD y\u00f6netimi de \u0130ran D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Muhammed Cevad Zarif gibi \u00fcst d\u00fczey \u0130ranl\u0131 m\u00fczakerecilerin isimlerini, ABD yapt\u0131r\u0131m listelerinden \u00e7\u0131karacak. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti, cezaevlerinde bulunan Bat\u0131 vatanda\u015f\u0131 tutuklular\u0131 serbest b\u0131rakacak.<\/p>\n
Plana g\u00f6re ikinci a\u015fama bu y\u0131l\u0131n ilkbahar\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girebilir. ABD y\u00f6netiminin eski ba\u015fkan Trump\u2019\u0131n yeniden uygulad\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 ad\u0131m ad\u0131m kald\u0131rmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u0130ran h\u00fck\u00fcmetinin de anla\u015fma konusundaki ihlallerini ad\u0131m ad\u0131m durdurmas\u0131 i\u00e7in belirli bir zaman \u00e7izelgesi belirlemek konusunda, 2015\u2019te ilk n\u00fckleer anla\u015fmay\u0131 imzalayan \u00fclkeler aras\u0131nda m\u00fczakereler y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine odaklan\u0131yor. Bahsi ge\u00e7en rapor daha sonra, Uluslararas\u0131 Atom Enerjisi Kurumu’nun \u0130ran’\u0131n bu konuda ataca\u011f\u0131 ad\u0131mlar\u0131 do\u011frulamadaki \u00f6nemli rol\u00fcne de de\u011finiyor. Ayn\u0131 rapor, Avrupa Birli\u011fi’nin (AB) bu ikinci a\u015famada Avrupal\u0131 \u200b\u200b\u015firketleri \u0130ran’da i\u015f yapmaya te\u015fvik etmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131na da i\u015faret ediyor.<\/p>\n
\u0130lgili t\u00fcm \u00fclkelerin 2015 n\u00fckleer anla\u015fmas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmleri kapsam\u0131nda yer alan \u00f6nceki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerine d\u00f6nmelerinden sonra, ABD h\u00fck\u00fcmeti \u0130ran taraf\u0131yla bir dizi b\u00f6lgesel meseleye ili\u015fkin \u00f6n g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri i\u00e7erecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famay\u0131 ba\u015flatabilir. Bahsi ge\u00e7en rapora g\u00f6re Yemen dosyas\u0131 bu konuda en iyi se\u00e7enek olabilir.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015faman\u0131n, bu y\u0131l\u0131n Haziran ay\u0131nda yeni \u0130ran cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n se\u00e7ilmesinin ard\u0131ndan ba\u015flat\u0131lmas\u0131 planlan\u0131yor. O zaman, \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer program\u0131na getirilen k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n uzat\u0131lmas\u0131, balistik f\u00fcze program\u0131 ve Ortado\u011fu b\u00f6lgesinin i\u00e7 i\u015flerine apa\u00e7\u0131k m\u00fcdahalesi vb \u00f6nemli konularla ilgilenmek ve ele almak i\u00e7in m\u00fczakerelere ba\u015flan\u0131labilir.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 Kriz Grubu\u2019nun Ba\u015fkan Biden liderli\u011findeki ABD y\u00f6netiminin bir par\u00e7as\u0131 say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 unutulmamal\u0131. \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti ile m\u00fczakere stratejisine ili\u015fkin karar, bizzat Ba\u015fkan Biden taraf\u0131ndan al\u0131nacak. \u00d6te yandan, muhalefetteki Cumhuriyet\u00e7i Parti ve bir dizi Demokrat senat\u00f6r de \u0130ran h\u00fck\u00fcmeti ile m\u00fczakereleri tamamen reddediyorlar. N\u00fckleer ve f\u00fcze program\u0131ndan tamamen vazge\u00e7ene ve b\u00f6lgesel m\u00fcdahalelerini durdurana kadar \u0130ran rejimi \u00fczerindeki azami bask\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini talep ediyorlar. Muhalefet kamp\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, 2024’te d\u00fczenlenecek bir sonraki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde aday olacak olan Cumhuriyet\u00e7i Senat\u00f6r Tom Cotton yer al\u0131yor. Senat\u00f6r Cotton, Ba\u015fkan Biden’\u0131 Robert Malley’i yeni pozisyonuna atamamas\u0131 i\u00e7in uyarm\u0131\u015ft\u0131, ancak Ba\u015fkan Biden a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bu uyar\u0131y\u0131 g\u00f6rmezden geldi. Ba\u015fkan Biden’\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki haftalarda Tahran ile bir ileti\u015fim kanal\u0131 a\u00e7mas\u0131 bekleniyor. Ancak s\u00f6ylemler ile somut ad\u0131mlar atmak aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir fark vard\u0131r. Ba\u015fkan Biden, \u0130ran herhangi bir net ad\u0131m atmadan IMF ve Avrupa’n\u0131n \u0130ran’a mali yard\u0131m program\u0131n\u0131 onaylarsa, Kongre’deki her iki b\u00fcy\u00fck partiden de sert bir ele\u015ftiri dalgas\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. T\u00fcm yeni ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n zaman i\u00e7inde n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 ve siyasi ivmelerini yitirdikleri iyi biliniyor, ancak Ba\u015fkan Biden, \u0130ran kar\u015f\u0131s\u0131nda zay\u0131f g\u00f6r\u00fcnmesi durumunda imaj\u0131nda \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ve i\u00e7 siyasi g\u00fcndemde b\u00fcy\u00fck risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunuyor.<\/p>\n