\u00a0K\u00fcrdistan Cumhuriyeti, 76 y\u0131l \u00f6nce bug\u00fcn, 22 Ocak 1946’da Rojh\u0131lat\u2019\u0131n Mahabad kentindeki \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131\u2019nda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ilan edildi.<\/p>\n
Cumhuriyetin kurucusu Qazi Muhammed ve arkada\u015flar\u0131 22 Ocak 1946 tarihinde Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funu \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131\u2019nda ilan etti.<\/p>\n
K\u00fcrdistan Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmeti 13 bakan\u0131n bulundu\u011fu bir y\u00f6netim kurulundan olu\u015fuyordu. Qazi Muhammed Cumhurba\u015fkan\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Mela Mustafa Barzani se\u00e7ildi. Bu cumhuriyet Sine, \u015eino, Serde\u015ft ve Miyandab \u015fehirlerini kapsad\u0131\u011f\u0131 gibi ba\u015fkenti Mahabad’d\u0131.<\/p>\n
K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u2019nde Ba\u015fbakan Hac\u0131 Baba\u2019n\u0131n kabinesinde, Savunma Bakan\u0131 Mehmet Huseyn Seyfi Qaz\u00ee, Haberle\u015fme Bakan\u0131 Ker\u00eem Ahrned\u00ee, K\u00fclt\u00fcr Bakan\u0131 Menaf Ker\u00eem\u00ee, \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131 Mehmed Em\u00een Mueyn\u00ee, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hec\u00ee Rehman Elhanzade, Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 Esma\u00eel Elhanzade ve Tar\u0131m Bakan\u0131 dea Mahmud Vel\u00eezade oldu.<\/p>\n
Cumhurba\u015fkan\u0131 Qazi Muhammed, \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131\u2019ndaki ilan s\u0131ras\u0131nda \u201cMahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u201dnin alt\u0131 maddeden olu\u015fan manifestosunu \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klad\u0131:<\/p>\n
1- \u0130ran devleti i\u00e7inde, \u0130ran K\u00fcrtlerine otonom bir yap\u0131 sa\u011flanmas\u0131,<\/p>\n
2 – K\u00fcrt\u00e7enin y\u00f6netimde ve e\u011fitim kurumlar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131,<\/p>\n
3 – K\u00fcrdistan\u2019da devlet i\u015flerinin ve sosyal konular\u0131n y\u00fcr\u00fct\u00fclmesine nezaret edecek bir yerel konseyin kurulmas\u0131,<\/p>\n
4 -B\u00fct\u00fcn devlet g\u00f6revlilerinin, yerel \u015fahsiyetlerden se\u00e7ilmesi,<\/p>\n
5 – Azerbaycan halk\u0131yla birliktelik ve beraberlik,<\/p>\n
6 – S\u0131radan insanlar\u0131 da se\u00e7kinleri de kapsayacak tek bir hukuk sisteminin olu\u015fturulmas\u0131.<\/p>\n
Halka hitab\u0131ndan g\u00fcn\u00fcn \u00f6nemini anlatan Qazi Muhammed, K\u00fcrtlerin birli\u011fine vurgu yapt\u0131. K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131, b\u00f6lgedeki K\u00fcrtler aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir heyecan yaratt\u0131.<\/p>\n
Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti, Kas\u0131m 1945’te Sovyetler’in deste\u011fiyle kurulan Azerbaycan Milli H\u00fck\u00fbmeti ile iyi ili\u015fkiler i\u00e7erisinde oldu ve 3 May\u0131s 1946’da taraflar aras\u0131nda bir anla\u015fma imzaland\u0131.<\/p>\n
Bu anla\u015fmaya g\u00f6re, K\u00fcrtlerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu Azerbaycan topraklar\u0131nda K\u00fcrt y\u00f6netimi temsilcileri, Azerilerin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu K\u00fcrt topraklar\u0131nda ise Azeriler aras\u0131nda temsilciler bulunduracakt\u0131. Yine iki h\u00fckumet, ekonomik sorunlarla u\u011fra\u015facak olan bir Birle\u015fik Ekonomi Komitesi olu\u015fturacak, gerekli oldu\u011fu zaman kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 asker\u00ee yard\u0131m yap\u0131lacak ve \u0130ran h\u00fckumetiyle her t\u00fcrl\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, iki h\u00fckumetin onay\u0131 al\u0131nd\u0131ktan sonra y\u00fcr\u00fct\u00fclecekti.<\/p>\n
Azerbaycan h\u00fckumeti, kendi topraklar\u0131nda ya\u015fayan K\u00fcrtler i\u00e7in e\u011fitim alan\u0131nda giri\u015fimler \u00f6rg\u00fctlemek amac\u0131yla gerekli olan \u00f6nlemleri almay\u0131 \u00fcstlendi. K\u00fcrt h\u00fckumeti de kendi taraf\u0131ndan, \u0130ran K\u00fcrdistan topraklar\u0131nda ya\u015fayan Azerbaycanl\u0131lar i\u00e7in ayn\u0131 giri\u015fimleri ger\u00e7ekle\u015ftirme vaadinde bulundu.<\/p>\n
Ancak Sovyetler ordusu 9 May\u0131s’ta \u0130ran topraklar\u0131ndan \u00e7ekilince \u0130ran ordusu, Azerbaycan\u2019a sald\u0131r\u0131p h\u00fck\u00fcmeti d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc, y\u00f6neticileri \u00f6ld\u00fcrd\u00fc ve Mahabad\u2019a y\u00f6neldi.<\/p>\n
Bunun \u00fczerine Qazi M\u0131hemmed, \u015fehri i\u015fgale gelen \u0130ran ordusu ve a\u015firetlerin niyetinin \u015fehri talan etmek ve halka zarar vermek oldu\u011funu bilmesinden dolay\u0131 askerlerin geri \u00e7ekilmesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kendisinin teslim olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
Askerlerin geri g\u00f6nderilmesi ve Qazi\u2019nin teslim olmas\u0131 ile \u0130ran ordusu 17 Ocak 1947 g\u00fcn\u00fc Mahabad\u2019\u0131 i\u015fgal etti.<\/p>\n
Qazi Muhammed, yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 ayl\u0131k bir tutukluluk s\u00fcrecinin ard\u0131ndan, 31 Mart 1947 g\u00fcn\u00fc, Ba\u015fbakan Hac\u0131 Baba \u015eeyh ve Savunma Bakan\u0131 Muhammed H\u00fcseyin Han Seyfi ile birlikte cumhuriyetin kuruldu\u011fu yer olan \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131’nda as\u0131larak idam edildi.<\/p>\n
K\u0131sa tarihe \u00f6nemli geli\u015fmeler s\u0131\u011fd\u0131r\u0131ld\u0131<\/strong><\/p>\n Yaln\u0131zca 11 ay s\u00fcrmesine ra\u011fmen Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti bu s\u00fcre zarf\u0131nda kurumsalla\u015fma ad\u0131na k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek ba\u015far\u0131lar elde etti.<\/p>\n Cumhuriyete ba\u011fl\u0131 modern ordu \u00e7ekirdeklerinin olu\u015fturulmas\u0131, idari y\u00f6netsel \u00f6rg\u00fctlenmelere gidilmesi, mahkemeler kurulmas\u0131, vergi toplanmas\u0131, hazine olu\u015fturulmas\u0131, sa\u011fl\u0131k ve e\u011fitim sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi bunlardan baz\u0131lar\u0131d\u0131r.<\/p>\n Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u2019nde K\u00fcrdistan Bayra\u011f\u0131 parlamento binas\u0131na as\u0131l\u0131p milli bayrak se\u00e7ti ve K\u00fcrd \u015fair Dildar\u2019\u0131n 1938\u2019de Ba\u011fdat\u2019ta hapisteyken yazd\u0131\u011f\u0131 \u201cEy Req\u00eeb\u201d \u015fiiri bestelenerek milli mar\u015f ilan edildi.<\/p>\n Gazete ve dergiler, radyo ile birlikte K\u00fcrt dili ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lenip yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynad\u0131lar. D\u00fcnya klasiklerini K\u00fcrt\u00e7e bast\u0131lar.<\/p>\n K\u00fcrt\u00e7e e\u011fitim dili oldu ve ilk\u00f6\u011fretim zorunlu hale getirildi. Yeti\u015fkinler i\u00e7in ak\u015fam kurslar\u0131 kuruldu. Kad\u0131nlar\u0131n toplumsal ya\u015fama kat\u0131l\u0131m\u0131 artt\u0131r\u0131larak sosyal kurumlarda g\u00f6rev almalar\u0131 sa\u011fland\u0131. A\u00e7\u0131lan ilk okullardan birisi k\u0131z \u00f6\u011frenciler i\u00e7indi.<\/p>\n Sovyetler Birli\u011fi 9 May\u0131s’ta \u0130ran topraklar\u0131ndan \u00e7ekilince 17 Aral\u0131k’ta \u015eah rejiminin ordusu Mehabad\u2019\u0131 i\u015fgal ederek, Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti’ni y\u0131kt\u0131. 31 Mart 1947’de Cumhurba\u015fkan\u0131 Qazi Mihamed, Ba\u015fbakan Hec\u00ee Baba \u015eex ve\u00a0\u00a0 Savunma Bakan\u0131 Muhammed H\u00fcseyin Han Seyfi Qadi Cumhuriyetinin kuruldu\u011fu yer olan \u00c7ar\u00e7ira Meydan\u0131’nda as\u0131larak idam edildi.<\/p>\n Fakat Mahabad deneyimi K\u00fcrtler i\u00e7in bir umut olmaya devam etti.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00a0K\u00fcrdistan Cumhuriyeti, 76 y\u0131l \u00f6nce bug\u00fcn, 22 Ocak 1946’da Rojh\u0131lat\u2019\u0131n Mahabad kentindeki \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131\u2019nda yap\u0131lan a\u00e7\u0131klama ile ilan edildi. Cumhuriyetin kurucusu Qazi Muhammed ve arkada\u015flar\u0131 22 Ocak 1946 tarihinde Mahabad K\u00fcrdistan Cumhuriyeti\u2019nin kurulu\u015funu \u00c7ar\u00e7\u0131ra Meydan\u0131\u2019nda ilan etti. K\u00fcrdistan Cumhuriyeti h\u00fck\u00fcmeti 13 bakan\u0131n bulundu\u011fu bir y\u00f6netim kurulundan olu\u015fuyordu. Qazi Muhammed Cumhurba\u015fkan\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Mela Mustafa […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1023000,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[31],"class_list":["post-1022999","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kurdistan","tag-onemli"],"blocksy_meta":[],"seo_head":"\n