{"id":1027344,"date":"2023-11-03T19:32:10","date_gmt":"2023-11-03T16:32:10","guid":{"rendered":"https:\/\/darkamazi.site\/?p=1027344"},"modified":"2023-11-03T19:32:10","modified_gmt":"2023-11-03T16:32:10","slug":"seth-j-frantzman-hayir-kurdistan-basarisiz-bir-devlet-olmayacak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/darkamazi.site\/archives\/1027344","title":{"rendered":"SETH J. FRANTZMAN: Hay\u0131r, K\u00fcrdistan “ba\u015far\u0131s\u0131z bir devlet” olmayacak!"},"content":{"rendered":"

Ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan devletinin “ba\u015far\u0131s\u0131z bir devlet” olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia eden bir yaz\u0131 dola\u015f\u0131yor. Yaz\u0131,\u00a0Newsweek, eKurd Daily<\/em>\u00a0ve\u00a0American Enterprise Institute<\/em>\u00a0adl\u0131 internet sitelerinde yay\u0131nland\u0131. Makale, hakl\u0131 olarak, K\u00fcrtlerin “ba\u011f\u0131ms\u0131z olmaya haklar\u0131 oldu\u011fu”nu belirtiyor. Ancak, K\u00fcrt ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00f6lgeyi daha istikrarl\u0131 bir hale getirmeyece\u011fi iddias\u0131nda bulunuyor. Yazar, [Micheal Rubin], G\u00fcney Sudan, Kosova ve Do\u011fu Timor gibi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde eden di\u011fer \u00fclkelerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131na i\u015faret ediyor. Kom\u015fu \u00fclkelerle olan su sorununun hayalk\u0131r\u0131c\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor. \u0130laveten, yeni devletin s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 “ony\u0131llarca devam edecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.” Yaz\u0131, “yolsuzluk ve akraba kay\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131”n\u0131n petrol ekonomisine zarar verece\u011fini ve K\u00fcrtlerin Irak vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybedece\u011fini savunuyor. Irak K\u00fcrdistan\u0131’n\u0131n silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerinin “ger\u00e7ekten de \u015eii milislerden farkl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ve profesyonel bir ordudan daha fazla milis\u00a0\u00f6zelli\u011fe sahip oldu\u011fu iddias\u0131nda. Kom\u015fular\u0131n\u00a0da sorun \u00e7\u0131karacaklar\u0131 ortada. “Peki, \u0130ran ve T\u00fcrkiye’nin K\u00fcrdistan tavr\u0131?” Bu nedenle “K\u00fcrdistan, Orta Do\u011fu’nun en son vekalet sava\u015f\u0131 olabilir” zira \u0130ran ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrdistan’a kar\u015f\u0131. K\u00fcrdistan liderlerinin Yaser Arafat ve Filistinlerle benzer duruma d\u00fc\u015feceklerini de \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

Asl\u0131nda realite \u00e7ok daha farkl\u0131. “Ba\u015far\u0131z bir devlet” olan Irak’t\u0131r, K\u00fcrdistan de\u011fil. Irak’ta K\u00fcrt haklar\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 olan anlat\u0131 her zaman, K\u00fcrdistan’\u0131n “yeni bir \u0130srail” olaca\u011f\u0131n\u0131 iddia etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6ncesinde, Arab birli\u011fine saplanan\u00a0bir “han\u00e7er” oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. \u015eu anda, s\u00f6ylem de\u011fi\u015fmi\u015f durumda ve esas olarak \u0130ran ile onun \u015eii milisleridir K\u00fcrdistan’a kar\u015f\u0131 olan. Irakl\u0131 \u015eii lider Ammar el-Hakim, son g\u00fcnlerde \u0130srail’in, Irak’\u0131 b\u00f6lmek i\u00e7in K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 destekledi\u011fini iddia etti.<\/p>\n

K\u00fcrtlerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 dile getirilen nedenlerin tamam\u0131,\u00a0herhangi bir gruba ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k vermemeyi me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in pekala kullan\u0131labilirler. Birle\u015fik Devletler de 1776 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti\u011finde, ba\u015far\u0131s\u0131z bir ekonomiye sahipti. Kom\u015fular\u0131 haklar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirsizdi. Peki ne oldu? K\u00fcrdistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6nce de Irak, \u0130ran ile su\u00a0sorunu ya\u015f\u0131yor ve bu K\u00fcrt b\u00f6lgesini yak\u0131ndan ilgilendiriyor.<\/p>\n

Irak ba\u015far\u0131s\u0131z bir devlettir<\/strong><\/p>\n

Irak ba\u015far\u0131s\u0131z bir devlettir. A\u015f\u0131r\u0131 radikallerin i\u015fgal edilmi\u015f, \u00f6nce 2003 y\u0131l\u0131nda Saddam H\u00fcseyin’in su\u00e7lar\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flayan direni\u015f\u00a0ve I\u015e\u0130D taraf\u0131ndan, ve bug\u00fcn de \u015eii milisler taraf\u0131ndan. Ge\u00e7en y\u0131l alkol sat\u0131\u015f\u0131 yasakland\u0131 ve dini partiler taraf\u0131ndan kontrol ediliyor. Direni\u015fin ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerine bina edilen I\u015e\u0130D’in kitlesel Hristiyan, Kakei, Ezidi ve t\u00fcm az\u0131nl\u0131klara y\u00f6nelik soyk\u0131r\u0131m S\u00fcnni Arap radikallerin eseri. I\u015e\u0130D, Pe\u015fmerge ve \u015eii milisler taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131, ancak S\u00fcnni Araplar, \u015eii milislerin tacizlerine maruz\u00a0kal\u0131nca ka\u00e7\u0131p geldikleri\u00a0yer K\u00fcrdistan oldu. Ezidi ve Asuri Hristiyanlar ve di\u011ferlerinin\u00a0ka\u00e7t\u0131klar\u0131 yer K\u00fcrdistan’d\u0131. Kiliselerin in\u015fa edildi\u011fi yer Erbil’dir, Ba\u011fdat, Musul ya da Basra de\u011fil.<\/p>\n

K\u00fcrdistan, Irak’ta i\u015flerin iyi gitti\u011fi tek yer. Farkl\u0131 insan gruplar\u0131n\u0131n caddelerde y\u00fcr\u00fcyebildi\u011fi bir yer. M\u00fckemmel de\u011fil, ancak Irak’\u0131n geri kalan\u0131ndan \u00e7ok daha iyi bir yer, b\u00f6lgedeki pek \u00e7ok \u00fclkeden \u00e7ok daha ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc ve daha istikrarl\u0131. \u0130ran ya da Hizbullah’\u0131n dini fanatikli\u011fi burada yok, S\u00fcnni dini fanatiklik ve Suudi Arabistan gibi yerlerin bask\u0131c\u0131 kanunlar da yok. Or\u015felim, Dubai ve Beyrut’un yan\u0131s\u0131ra, d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131ndan gelen gazetecilerin konumland\u0131klar\u0131 bir yer olmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Erbil’de konumlan\u0131yorlar, \u015eam’da de\u011fil, Tahran’da de\u011fil. Turistler K\u00fcrdistan’a geliyorlar, 2013’teki I\u015e\u0130D sald\u0131r\u0131s\u0131 \u00f6ncesinde beklendi\u011fi kadar fazla de\u011fil, ama bug\u00fcn geri geliyorlar. Peki, Ramadi’ye gidiyorlar m\u0131? Libya’ya gidiyorlar m\u0131?<\/p>\n

Son y\u0131llarda K\u00fcrdistan b\u00f6lgesi, Irak’\u0131n\u00a0her yerinden milyonlarca yerinden edilmi\u015f insan\u00a0g\u00f6\u00e7 etti ve bunlar K\u00fcrdistan ekonomisine b\u00fcy\u00fck bir y\u00fck oldular. Bunlar neden K\u00fcrdistan’a g\u00f6\u00e7 ettiler?\u00a0\u00c7\u00fcnk\u00fc istikrarl\u0131 ve uluslararas\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri buradalar ve hep iyi kar\u015f\u0131lan\u0131yorlar. \u0130ran ve Suriye’den insanlar K\u00fcrdistan’a iltica ediyorlar. Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar, emlak piyasas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmak i\u00e7in\u00a0Erbil’e geliyorlar.<\/p>\n

Ba\u015far\u0131s\u0131z devlet iddias\u0131na \u015f\u00f6yle cevap verebiliriz<\/strong><\/p>\n

Ba\u015fta Britanyal\u0131 ve Frans\u0131zlar olmak \u00fczere, Avrupal\u0131lard\u0131\u00a0b\u00f6lgeyi payla\u015f\u0131p bug\u00fcnk\u00fc Irak’\u0131 olu\u015fturanlar. T\u00fcrkiye bir zamanlar Musul ve K\u00fcrt b\u00f6lgesinin kendilerine ait oldu\u011funu iddia ediyorlard\u0131. Ancak Sykes-Picot’tan\u00a0100 y\u0131l, ve I\u015e\u0130D ve Saddam’\u0131n su\u00e7lar\u0131ndan sonra,\u00a0K\u00fcrtlerin de d\u00fcnyadaki di\u011fer gruplarla ayn\u0131 haklara sahip olmalar\u0131n\u0131n zaman\u0131 gelmedi mi? Kosova ve Do\u011fu Timor m\u00fckemmel devletler olmayabilirler. Devrim sonras\u0131 Fransa’s\u0131 ve 1776 sonras\u0131 Birle\u015fik Devletleri de m\u00fckemmel de\u011fillerdi. Her birinin farkl\u0131 sorunlar\u0131 vard\u0131. Ama bu bir devlet olmaya haklar\u0131 olmad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. D\u00fcnyadaki pek \u00e7ok halk s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirilmi\u015f ya da dikte edilmi\u015f olmaktan ziyade kendi geleceklerini belirleme hakk\u0131na sahip olmay\u0131 tercih ediyorlar. Pek \u00e7ok s\u00f6m\u00fcrge devleti Afrika ve Asya’daki \u00fclkelerin kendi “medenile\u015ftirici elleri” alt\u0131nda daha iyi durumda olduklar\u0131n\u0131 iddia ediyorlard\u0131. Ama halklar da\u00a0deneme ve ba\u015far\u0131s\u0131z olma hakk\u0131na sahip olmay\u0131 hak ediyorlar.\u00a0K\u00fcrdistan’\u0131n zorlu bir m\u00fccadele ile y\u00fcz y\u00fcze kalacak olmas\u0131n\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa verilecek deste\u011fi olumsuzlad\u0131\u011f\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 hatal\u0131d\u0131r. K\u00fcrdistan’\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu,\u00a0s\u0131n\u0131rlar sorunu ve ekonomi dahil\u00a0alt\u0131 krizi yazd\u0131m. Pek \u00e7ok \u00fclke bu sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Yukar\u0131daki s\u00f6z\u00fc edilen “ba\u015far\u0131s\u0131z devlet” iddias\u0131, kolayl\u0131kla \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclebilen noktalara i\u015faret ediyor.<\/p>\n