K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131nda y\u00fczy\u0131llar boyunca ya\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olan “omuz \u00f6pme” adeti, K\u00fcrt toplumunun derinlikli sayg\u0131, r\u0131za ve toplumsal denge k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en sembolik ifadelerinden biriydi. Aryan k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak binlerce y\u0131l geriye uzanan bu rit\u00fcel, sadece bir selamla\u015fma bi\u00e7imi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda hiyerar\u015fiyle h\u00fcrmeti, tevazuyla onuru bir arada ta\u015f\u0131yan y\u00fcksek bir g\u00f6rg\u00fc davran\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Omuz \u00f6pme, bug\u00fcn\u00fcn bireyci d\u00fcnyas\u0131nda unutulmaya y\u00fcz tutmu\u015f olsa da, s\u00f6zl\u00fc tarih tan\u0131kl\u0131klar\u0131 bu k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferler sisteminin ge\u00e7mi\u015fte nas\u0131l ya\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nas\u0131l toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n dili haline geldi\u011fini ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n
K\u00fcrdistan\u2019\u0131n kuzeyinde, bat\u0131s\u0131nda, g\u00fcneyinde ve do\u011fusunda farkl\u0131 a\u015firetler, ocaklar, dini yap\u0131lar ve toplumsal \u00e7evreler i\u00e7inde bu adet, anlam ve uygulama bak\u0131m\u0131ndan birbirine benzeyen ama yer yer farkl\u0131 tonlar ta\u015f\u0131yan bi\u00e7imlerde var olmu\u015ftur. Ya\u015fl\u0131ya, kanaat \u00f6nderine, \u015feyhe, dedeye, seyide, medrese hocas\u0131na ya da a\u015firet reislerine omuz \u00f6perek selam vermek, ayn\u0131 zamanda bir aidiyet ilan\u0131, bir r\u0131za talebi ve bir ahlaki ba\u011fl\u0131l\u0131k beyan\u0131yd\u0131. El \u00f6pmenin d\u00fcnyevi otoriteye boyun e\u011fme olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir\u00e7ok y\u00f6rede, omuz \u00f6pme daha “onurlu” bir selamla\u015fma bi\u00e7imi olarak tercih edilmekteydi.<\/p>\n
K\u00fcrdistan’\u0131n da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan ya\u015fl\u0131 ku\u015faklar, bu gelene\u011fi bir terbiyenin i\u015fareti olarak g\u00f6rmektedir. Dersim\u2019in P\u00eelem\u00fbr\u00ee k\u00f6y\u00fcnden 1936 do\u011fumlu Sey\u00eed\u00ea Hesen \u015f\u00f6yle der:<\/p>\n
\u201cEl \u00f6pmek bazen utan\u0131l\u0131r bir \u015feydi. Hele ki bir seyidin, bir dedenin omzunu \u00f6pmek, ba\u015f e\u011fmekle beraber \u2018senin ilmini, ahlak\u0131n\u0131 tan\u0131yorum\u2019 demekti. Bu, h\u00fcrmettir, ama kendini ezmeden yap\u0131lan bir h\u00fcrmettir.\u201d<\/p>\n
Mu\u015f’un Gimgim (Varto) b\u00f6lgesinden Xezal\u00ea Ana, kad\u0131nlar aras\u0131 bu adetin izlerini anlat\u0131r:<\/p>\n
\u201cBiz kad\u0131nlar da bu adeti ya\u015fat\u0131rd\u0131k. Ya\u015fl\u0131 bir yengeye, bac\u0131ya ya da kom\u015fuya bir i\u015fe giderken omzuna k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00f6p\u00fcc\u00fck kondururduk. Bu dua almak demekti. G\u00f6n\u00fcl r\u0131zas\u0131 demekti. \u015eimdi gen\u00e7ler \u2018merhaba\u2019 deyip ge\u00e7iyor, ama o merhaban\u0131n i\u00e7inde eskiden bir \u00f6m\u00fcrl\u00fck sayg\u0131 vard\u0131.\u201d<\/p>\n
Sems\u00fbr\u2019un Gerger b\u00f6lgesinde ya\u015fayan Hac\u00ea Eliy\u00ea Beg\u00ee ise omuz \u00f6pmenin bar\u0131\u015ftaki rol\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle hat\u0131rlat\u0131yor:<\/p>\n
\u00a0\u201cA\u015firetler aras\u0131nda darg\u0131nl\u0131k olurdu, ama bir gen\u00e7, kar\u015f\u0131 taraf\u0131n b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn omzunu \u00f6pseydi, kavga biterdi. Bu, s\u00f6zs\u00fcz bir \u00f6z\u00fcr, sessiz bir anla\u015fma idi. Ne mahkeme olurdu ne uzla\u015fmac\u0131 gerekirdi. Omuz \u00f6pmek, bar\u0131\u015f\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7ard\u0131.\u201d<\/p>\n
G\u00fcney K\u00fcrdistan\u2019da, \u00f6zellikle Bahdinan b\u00f6lgesinde, medrese alimlerine veya Nak\u015f\u00ee-\u015eeyhlerine omuzdan \u00f6perek dua istenirdi. Sine, Kirma\u015fan, Xaneq\u00een gibi b\u00f6lgelerde de omuz \u00f6pmek, dini r\u0131za ve toplumsal nezaketin g\u00f6stergesiydi. Rojhilat\u2019ta (Do\u011fu K\u00fcrdistan) Zerde\u015ft\u00ee ge\u00e7mi\u015fin etkisiyle kutsal say\u0131lan ki\u015filere veya ya\u015fl\u0131lara y\u00f6neltilen omuz \u00f6pme, hem d\u00fcnyevi hem de manevi ba\u011f\u0131n i\u015faretiydi.<\/p>\n
Bu anlat\u0131lar, omuz \u00f6pme rit\u00fcelinin sadece bir folklor \u00f6\u011fesi de\u011fil, K\u00fcrt toplumunda s\u00f6zs\u00fcz bir hukuk, g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir ba\u011fl\u0131l\u0131k ve etik bir davran\u0131\u015f bi\u00e7imi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren devlet bask\u0131s\u0131, zorunlu g\u00f6\u00e7ler, \u015fehirle\u015fme ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7\u00f6z\u00fclmeyle birlikte bu davran\u0131\u015f bi\u00e7imi h\u0131zla silinmi\u015f, bug\u00fcn yaln\u0131zca ya\u015fl\u0131lar\u0131n hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir adet olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu rit\u00fcelin unutulmas\u0131, onun tarihsel de\u011ferini azaltmaz. Aksine, s\u00f6zl\u00fc tarih tan\u0131kl\u0131klar\u0131 sayesinde bu adet, K\u00fcrt toplumunun derinlikli etik d\u00fcnyas\u0131na a\u00e7\u0131lan bir pencere olarak yeniden anlam kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n
Bug\u00fcn omuz \u00f6pme gelene\u011fini hat\u0131rlamak, sadece bir ge\u00e7mi\u015fi yad etmek de\u011fil; ayn\u0131 zamanda K\u00fcrt halk\u0131n\u0131n kadim de\u011ferlerini, insan onuruna dayal\u0131 ili\u015fkilerini ve sayg\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yeniden ya\u015fatma iradesidir. Omuz \u00f6pmek, bir halk\u0131n yaln\u0131zca terbiyesini de\u011fil, haf\u0131zas\u0131n\u0131 da onurland\u0131ran bir davran\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
H\u00fcsamettin TURAN<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131n\u0131n farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131nda y\u00fczy\u0131llar boyunca ya\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olan “omuz \u00f6pme” adeti, K\u00fcrt toplumunun derinlikli sayg\u0131, r\u0131za ve toplumsal denge k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn en sembolik ifadelerinden biriydi. Aryan k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 olarak binlerce y\u0131l geriye uzanan bu rit\u00fcel, sadece bir selamla\u015fma bi\u00e7imi de\u011fil; ayn\u0131 zamanda hiyerar\u015fiyle h\u00fcrmeti, tevazuyla onuru bir arada ta\u015f\u0131yan y\u00fcksek bir g\u00f6rg\u00fc davran\u0131\u015f\u0131yd\u0131. Omuz […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1034516,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[31],"class_list":["post-1034515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-forum","tag-onemli"],"blocksy_meta":[],"seo_head":"\n