K\u00fcrt meselesi, yaln\u0131zca b\u00f6lgesel bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n par\u00e7as\u0131 de\u011fil, uluslararas\u0131 sistemin kurulu\u015fundan beri s\u00fcregelen yap\u0131sal bir istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n merkezinde yer alan tarihsel, siyasal ve hukuksal bir sorundur. Modern devletler d\u00fczeninin Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Orta Do\u011fu’ya dayatt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar, bu co\u011frafyan\u0131n kadim milletlerini par\u00e7alara ay\u0131rm\u0131\u015f; bu par\u00e7alanma en dramatik bi\u00e7imde K\u00fcrt milletinin kolektif varl\u0131\u011f\u0131nda somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rt par\u00e7al\u0131 yap\u0131, bir milletin do\u011fal geli\u015fim kanallar\u0131n\u0131 kesintiye u\u011fratm\u0131\u015f, siyasal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc engellemi\u015f, k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fi tehdit etmi\u015f ve tarihsel bir co\u011frafyan\u0131n jeopolitik stat\u00fcs\u00fcn\u00fc k\u0131r\u0131lgan h\u00e2le getirmi\u015ftir. B\u00f6lgesel devletlerin politikalar\u0131, ulus-devlet in\u015fas\u0131n\u0131n otoriter mant\u0131\u011f\u0131yla birle\u015fti\u011finde, K\u00fcrtlerin siyasal temsil talebi yaln\u0131zca bir “g\u00fcvenlik sorunu” olarak ele al\u0131nm\u0131\u015f; bu yakla\u015f\u0131m da hem b\u00f6lgesel krizleri derinle\u015ftirmi\u015f hem de uluslararas\u0131 hukukun kendi ilkeleriyle \u00e7eli\u015fmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu tarihsel \u00e7eli\u015fkinin ortas\u0131nda K\u00fcrt milletinin \u00f6znesi, 20. y\u00fczy\u0131l boyunca bask\u0131, asimilasyon, zorunlu isk\u00e2n ve kitlesel \u015fiddet politikalar\u0131na maruz b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f; fakat buna ra\u011fmen siyasal bilincini korumu\u015f, yeniden \u00fcretmi\u015f ve 21. y\u00fczy\u0131lda yeni bir ulusal uyan\u0131\u015f evresine ge\u00e7mi\u015ftir. Modern uluslararas\u0131 normlar\u0131n ve diplomatik dengelerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, K\u00fcrtlerin siyasal stat\u00fc talebini art\u0131k ertelenemez bir a\u015famaya ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Irak’ta K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi’nin olu\u015fmas\u0131, Suriye’de K\u00fcrtlerin yerel \u00f6zy\u00f6netim deneyimi, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’daki toplumsal-siyasal bilin\u00e7 s\u0131\u00e7ramas\u0131 ve diasporan\u0131n k\u00fcresel d\u00fczeyde g\u00fc\u00e7lenmesi, K\u00fcrt meselesini t\u00fcm b\u00f6lgesel denklemlerin merkezine yerle\u015ftirmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler, halklar\u0131n siyasal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mayan 20. y\u00fczy\u0131l s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n art\u0131k s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
Bu \u00e7er\u00e7evede K\u00fcrt milletinin nihai hedefi, d\u00f6rt par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f tarihsel yurdunun siyasal birli\u011fini yeniden kurmak ve ba\u011f\u0131ms\u0131z, birle\u015fik bir K\u00fcrdistan devletine kavu\u015fmakt\u0131r. Bu hedef, hem tarihsel me\u015fruiyetin hem de modern uluslararas\u0131 hukukun tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131n do\u011fal sonucudur. Milletlerin ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelelerini me\u015frula\u015ft\u0131ran t\u00fcm arg\u00fcmanlar, kesintisiz k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fe, tarihsel co\u011frafyaya ve siyasal \u00f6znele\u015fmeye sahip olan K\u00fcrtler i\u00e7in fazlas\u0131yla ge\u00e7erlidir. K\u00fcrtlerin \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebinin kar\u015f\u0131s\u0131nda yaln\u0131zca b\u00f6lgesel devletlerin i\u00e7 g\u00fcvenlik doktrinleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin \u00e7\u0131kar projeksiyonlar\u0131 da yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle K\u00fcrt meselesi bir “i\u00e7 sorun” de\u011fil, k\u00fcresel bir normatif \u00e7eli\u015fki ve jeopolitik fay hatt\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Devletler sisteminin tarihsel geli\u015fimi incelendi\u011finde, uluslararas\u0131 d\u00fczenin temel akt\u00f6rlerinin yaln\u0131zca mevcut s\u0131n\u0131rlar\u0131 elinde bulunduran siyasal otoriteler de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bu s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f fakat kolektif haf\u0131zas\u0131, k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fi ve siyasal iradesi ink\u00e2r edilemeyen milletler oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Orta Do\u011fu’daki k\u0131r\u0131lmalar\u0131n g\u00f6be\u011finde yer alan K\u00fcrt sorunu da tam bu ba\u011flamda, modern stat\u00fc rejiminin yaratt\u0131\u011f\u0131 yap\u0131sal bir \u00e7eli\u015fki olarak de\u011ferlendirilmelidir. K\u00fcrt milleti, tarihsel olarak \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 topraklarda kesintisiz bir varolu\u015fa sahip olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7izilen s\u0131n\u0131rlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, kendi kaderini tayin hakk\u0131 sistematik olarak ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f ve siyasal stat\u00fcden mahrum edilmi\u015ftir.<\/p>\n
Jeopolitik teoriler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir milletin uzun s\u00fcreli istikrars\u0131zl\u0131k d\u00f6ng\u00fclerine mahk\u00fbm edilmesi, yaln\u0131zca yerel akt\u00f6rlerin iradesiyle a\u00e7\u0131klanamayacak kadar karma\u015f\u0131k bir g\u00fc\u00e7 mimarisinin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. K\u00fcrdistan co\u011frafyas\u0131, Avrasya’n\u0131n g\u00fcney ekseninde yer alan ve denizlere \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 kesilmi\u015f tampon bir b\u00f6lge olarak, b\u00f6lgesel devletlerin \u00e7eli\u015fen g\u00fcvenlik paradigmalar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcrekli manip\u00fclasyona a\u00e7\u0131k bir uzam h\u00e2line gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, \u0130ran, Irak ve Suriye’nin g\u00fcvenlik stratejileri, kendi i\u00e7 b\u00fct\u00fcnl\u00fcklerini tahkim etmek i\u00e7in K\u00fcrtlerin siyasal taleplerini bast\u0131rmaya y\u00f6nelmi\u015f; bu durum b\u00f6lgenin jeopolitik fay hatlar\u0131n\u0131 daha da derinle\u015ftirmi\u015ftir. Bu bask\u0131c\u0131 \u00e7ember ise K\u00fcrtlerin ulusal bilincini a\u015f\u0131nd\u0131rmak yerine daha da keskinle\u015ftirmi\u015f, k\u00fclt\u00fcrel haf\u0131za ve siyasal s\u00fcreklilik yeni bir ulusal kimlik in\u015fas\u0131yla g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir.<\/p>\n
K\u00fcrtlerin siyasal \u00f6zne olarak tan\u0131nmas\u0131, yaln\u0131zca tarihsel bir adalet meselesi de\u011fil, uluslararas\u0131 sistemin istikrar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da zorunludur. \u00c7\u00fcnk\u00fc bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ulusal kimliklerin uzun vadede istikrars\u0131zl\u0131k \u00fcretme kapasitesi, mevcut devlet ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n bask\u0131 ara\u00e7lar\u0131ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla K\u00fcrt milletinin nihai hedefi olan ba\u011f\u0131ms\u0131z ve birle\u015fik K\u00fcrdistan, sadece ulusal bir ideal de\u011fil, uluslararas\u0131 hukukun en temel normlar\u0131n\u0131n mant\u0131ksal sonucudur. Birle\u015fmi\u015f Milletler’in self-determinasyon ilkesi, anti-s\u00f6m\u00fcrgeci m\u00fccadelelerden ulusal kurtulu\u015f hareketlerine kadar geni\u015f bir uygulama alan\u0131 bulmu\u015fken, K\u00fcrtlerin bu kapsam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131 uluslararas\u0131 sistemin evrensellik iddias\u0131yla \u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n
Son otuz y\u0131lda b\u00f6lgesel dengelerin k\u00f6kl\u00fc bi\u00e7imde de\u011fi\u015fmesi, K\u00fcrt meselesini art\u0131k geri d\u00f6n\u00fc\u015fs\u00fcz bir jeopolitik ger\u00e7eklik h\u00e2line getirmi\u015ftir. K\u00fcrdistan B\u00f6lgesel Y\u00f6netimi’nin kurumsal yap\u0131s\u0131, Suriye’de ortaya \u00e7\u0131kan \u00f6zy\u00f6netim modeli, T\u00fcrkiye ve \u0130ran’da y\u00fckselen ulusal bilin\u00e7 ve k\u00fcresel K\u00fcrt diasporas\u0131n\u0131n etkisi, K\u00fcrtleri uluslararas\u0131 siyasetin kal\u0131c\u0131 bir akt\u00f6r\u00fc h\u00e2line getirmi\u015ftir. Enerji hatlar\u0131, ticaret koridorlar\u0131, g\u00fcvenlik mimarileri ve b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 stratejileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan K\u00fcrdistan’\u0131n jeopolitik de\u011feri giderek artmakta; b\u00f6ylece birle\u015fik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrdistan fikri, hem tarihsel hem sosyolojik hem de jeostratejik zorunluluklarla beslenen bir hedef h\u00e2line gelmektedir.<\/p>\n
Bu genel jeopolitik \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde, Mazlum Abdi’nin son a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve Suriye’nin mevcut siyasal ger\u00e7ekli\u011fi incelendi\u011finde, K\u00fcrtlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu denklemin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 daha net g\u00f6r\u00fcn\u00fcr h\u00e2le gelmektedir. “Bir\u00e7ok ki\u015fi bizim ne istedi\u011fimizi anlamam\u0131\u015f. Biz merkezi olmayan bir Suriye istiyoruz. Bu merkezi olmayan sistem nas\u0131l olacak? Elbette m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyoruz. Kurd\u00ee g\u00fc\u00e7lerin bir konferans\u0131 oldu ve federalizm talebi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. K\u00fcrt g\u00fc\u00e7leri bunu istiyor. Biz buna kar\u015f\u0131 de\u011filiz. Ancak biz \u015fu an m\u00fcmk\u00fcn olan \u015feyler \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.” diyen Abdi, sahadaki reel politik k\u0131s\u0131tlar\u0131n, askeri-siyasal dengelerin ve \u00e7ok etnisiteli Suriye demografisinin dayatt\u0131\u011f\u0131 zorunluluklara i\u015faret etmektedir.<\/p>\n
Suriye’nin \u015fartlar\u0131n\u0131 r\u00fcya da dahi g\u00f6rememi\u015f, topraklar ve ittifaklar konusunda hi\u00e7bir bilgi sahibi olmayan kimi \u00e7evreler klavye ba\u015f\u0131nda ahk\u00e2m keserken, sahadaki ger\u00e7eklik duygusal taleplerden farkl\u0131 seyretmektedir. Ortado\u011fu’da I\u015e\u0130D vah\u015fetinin doru\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde Rojava’daki K\u00fcrtlerin askeri konumlar\u0131, sek\u00fcler ve k\u0131smen demokratik S\u00fcnni Araplar ile gayrim\u00fcslim topluluklarla ittifak\u0131 zorunlu k\u0131lm\u0131\u015f; bu ittifak \u00e7er\u00e7evesinde “Kuzey-Do\u011fu Suriye” tan\u0131mlamas\u0131 ve “Demokratik Suriye G\u00fc\u00e7leri” ad\u0131 tercih edilmi\u015ftir. Bu tercihler ba\u015flang\u0131\u00e7ta baz\u0131 kesimlerce ideolojik bir tercih gibi yorumlanm\u0131\u015f olsa da, zamanla bunun askeri ve sosyolojik zorunluluklar\u0131n bir sonucu oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
K\u00fcrdistan topra\u011f\u0131 Suriye’nin 1\/7’si ile 1\/5’i aras\u0131ndaki bir alana denk gelirken, SDG’nin kontrol etti\u011fi alanlar Suriye’nin \u00fc\u00e7te birine yay\u0131lmaktad\u0131r. Bu da demografik \u00e7e\u015fitlili\u011fin ve sahadaki \u00e7ok-etnisiteli yap\u0131n\u0131n etkili bir \u015fekilde y\u00f6netilmesini gerekli k\u0131lmaktad\u0131r. SDG’nin askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yakla\u015f\u0131k %60’\u0131n\u0131n Arap, S\u00fcryani, Ermeni ve di\u011fer topluluklardan olu\u015fmas\u0131, ittifak\u0131n hassasiyetini art\u0131rmaktad\u0131r. Bu ger\u00e7eklik g\u00f6z ard\u0131 edilerek bu b\u00f6lgelerin t\u00fcm\u00fcne “K\u00fcrdistan” denildi\u011finde, ittifaktaki Arap ve gayrim\u00fcslim unsurlar\u0131n rejim saf\u0131na kaymas\u0131 muhtemeldir. Bu durum, sahadaki K\u00fcrt kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 zay\u0131flataca\u011f\u0131 gibi, ulusal m\u00fccadelenin uzun vadeli stratejisiyle de \u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n
Rojava’daki siyasi ve askeri yap\u0131lanman\u0131n PKK’nin tarihsel ve ideolojik miras\u0131ndan etkilenmi\u015f olmas\u0131, y\u00f6neticilerin bu duygusal ba\u011fdan bir anda kopamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Ancak buna ra\u011fmen Mazlum Abdi ve \u0130lham Ahmed gibi isimlerin K\u00fcrdistani bir duru\u015f sergilemeleri, K\u00fcrdistan bayra\u011f\u0131na ve ulusal mar\u015fa olan ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131, Rojava’n\u0131n ulusal bilince do\u011fru evrilmesinin \u00f6nemli g\u00f6stergeleridir. S\u00fcre\u00e7, bu t\u00fcr d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin zamanla olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Bu nedenle K\u00fcrt hareketinin farkl\u0131 par\u00e7alar\u0131ndaki yakla\u015f\u0131mlar\u0131n “bizim k\u0131vam\u0131m\u0131za gelsinler” tarz\u0131 bir dayatmayla de\u011fil, tarihsel-toplumsal ko\u015fullar\u0131n olgunla\u015fmas\u0131yla yak\u0131nsamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. As\u0131l sorulmas\u0131 gereken, “bizim k\u0131vam\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7ekten vazge\u00e7ilmez bir hakikat olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r.” Bu soru, ulusal m\u00fccadelede strateji ve y\u00f6ntem tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n merkezinde durmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
B\u00fct\u00fcn bu \u00e7er\u00e7evede, K\u00fcrt milletinin ulusal birli\u011fi, tarihsel haf\u0131zay\u0131, k\u00fclt\u00fcrel s\u00fcreklili\u011fi ve siyasal hedefleri birle\u015ftiren uzun vadeli bir stratejik hedeftir. Suriye’deki \u00f6zy\u00f6netim deneyimi de bu stratejik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn par\u00e7alar\u0131ndan biridir. Nihai hedef, d\u00f6rt par\u00e7ada par\u00e7alanm\u0131\u015f K\u00fcrdistan’\u0131n yeniden birle\u015fmesidir; ba\u011f\u0131ms\u0131z K\u00fcrdistan, jeopolitik zorunluluklar\u0131n, tarihsel haf\u0131zan\u0131n ve ulusal bilincin ortak sonucudur.<\/p>\n
Bu ger\u00e7eklik, art\u0131k ertelenemez bir siyasal hakikat niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n
H\u00fcsamettin Turan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
K\u00fcrt meselesi, yaln\u0131zca b\u00f6lgesel bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n par\u00e7as\u0131 de\u011fil, uluslararas\u0131 sistemin kurulu\u015fundan beri s\u00fcregelen yap\u0131sal bir istikrars\u0131zl\u0131\u011f\u0131n merkezinde yer alan tarihsel, siyasal ve hukuksal bir sorundur. Modern devletler d\u00fczeninin Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Orta Do\u011fu’ya dayatt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar, bu co\u011frafyan\u0131n kadim milletlerini par\u00e7alara ay\u0131rm\u0131\u015f; bu par\u00e7alanma en dramatik bi\u00e7imde K\u00fcrt milletinin kolektif varl\u0131\u011f\u0131nda somutla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtlerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6rt […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1035787,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[31],"class_list":["post-1035786","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-forum","tag-onemli"],"blocksy_meta":[],"seo_head":"\n