Cibranlı Halid Bey, Yusuf Ziya ve arkadaşları 101. yıl önce idam edildi
Bugün Cibranlı Halid Bey, Yusuf Ziya Bey ve mücadele arkadaşları, Ali Rıza Bey Bahaddin Bey, Faik Bey ve Mele Evdırrehman Şırnexi’nin Bitlis Özel Harp Divanının kararı ile idam edilişinin 101. yıl dönümü.
Cıbranlı Halit Bey idam edilirken “Karşınızda yalnız değilim. Arkamda Mezopotamya muazzam bir Kürt Ulusu bulunmaktadır. Bugün beni asıyorsunuz, fakat hiç şüphemiz yoktur ki yarın torunlarımız da sizleri yok edeceklerdir.”
Yusuf Ziya Bey ise idal :”Bize mevki ve rütbe bahşetmek suretiyle bizi aldatabilirsiniz endişesi içindeyim. Şükür Allah’a ki bizi mermi ve iple karşılıyorsunuz ve bundan dolayı biz hiç pişman değiliz. Verdiğiniz ders sayesinde torunlarımız öcümüzü alacaklardır.”
20 yüzyılın başında Kürtlerin ulusal varlığının kabul edilmesi için harekete geçen Azadi örgütünün seçkin iki isimin konuşmalarından iki cümle bize çok şey anlatıyor. Azadi örgütü Kürtleri Ulus olarak tanımlamış ve ulusal bir mücadele vermiştiler.
Resmi tarih Azadi örgütünü hep yok gibi göstermeyi tercih etti. Oysa ki 1925 Kürt Ulusal Direnme Hareketinin merkezinde Azadi örgütü vardı. Mehmet Bayrak, 1925 Kürt Ulusal Direnme Hareketini değerlendirirken “Neden “Şeyh Sait İsyanı “değil?” diye sorar ve devam eder: “Sahiden hiç düşündünüz mü? Neden resmi görüş, bir Koçgiri Hareketi’ne Alişan Bey Hareketi veya Alişer Hareketi ;bir Dersim Hareketi’ne Seyit Rıza Hareketi demez de 1925 Kürt Ulusal Direnme Hareketi’ne “Şeyh Sait İsyanı”der ?
Çünkü Şeyh Said isyanı diyerek hareketin ulusal niteliğini yok saymak ve Kürtlere de böyle kabul ettirmek istemişlerdi. Bu nedenle Kürtler Azadi hareketine ve onun öncü kişiliklerine yeniden eğilmeli ve yeniden tanımlamalıdırlar.
1925 Kürt Ulusal Direnme Hareketi ve Azadi hareketinin öncülüğünü gizlemek kişilerin Türkiye Cumhuriyeti’nin en üst kurumları tarafından kararlaştırılmıştır. İsyanın ismini Türkiye Bakanlar kurulu belirlemiştir. Hareket devam ederken, Genelkurmay Başkanlığı, Bakanlar Kurulu’na 30 Nisan 1925 bir yazı yazarak; “isyanın iç ve dış basında bir milli hareket olarak yansıtılmasının ulusal çıkarlara uygun olmadığını ,bu nedenle hareketin bir Kürt milli hareketi olarak değil, bir irtica ve iğfal hareketi olarak yansıtılması doğrultusunda önlem alınmasını” ister.
1921 yılında Cıbranlı Halid Bey öncülüğünde kurulan Azadi örgütü Kürdistan tarihinin en önemli olaylarında rol oynamıştır. Tarihte Şeyh Sait isyanı olarak geçen büyük Kürt başkaldırısının ve Ulusal Direniş Hareketinin örgütlenmesini ve hazırlığını da bu hareket yapmıştır.
Bilinçli olarak sadece Şeyh Saide mal edilen ve hiçbir programı yokmuş gibi gösterilen isyan aslında örgütlü, planlı ve programlı bir süreçti. Fakat istihbarat bilgileri alan devlet tarafından tutuklanırlar. Birkaç ay sonra Bitlis’te mücadele arkadaşları Ali Rıza Bey, Faik Bey, Mele Evdırrahman Şırnexi ile beraber idam edilirler.
Cibranlı Halit Bey ve Yusuf Ziya Bey’in idamı üzerinden 101 yıl geçmesine rağmen henüz idam gerekçesi, idamlarına dair mahkeme kararı ve savunmaları açıklanmamıştır.
