Efrin’de 36 arkeolojik alan tahrip edildi

Efrin'de 36 arkeolojik alan tahrip edildi

Rojava’nın Efrin bölgesindeki kayıtlı 36 arkeolojik alanın tamamının tahribata uğradığı bildirildi. Suriye genelinde ise yağmalanan ve kaçak yollarla yurt dışına çıkarılan tarihi eser sayısının 100 bini aştığı belirtildi.

Suriye Genel Eski Eserler Müdür Yardımcısı Eymen Nabo ve Efrin Eski Eserler Müdürü Bettal Xelil, Efrin ve Suriye’deki tarihi eserlerin durumuna ilişkin Rûdaw’a açıklamalarda bulundu.

Yetkililer, Suriye’de yaşanan savaş ve çatışmaların ülkenin kültürel mirasında büyük çaplı tahribata yol açtığını ifade etti. Açıklamalara göre Efrin bölgesinde resmi olarak kayıt altına alınan 36 arkeolojik alanın tamamı farklı düzeylerde zarar gördü.

Suriye genelinde ise yağmalanan ve kaçakçılığı yapılan tarihi eser parçalarının sayısı 100 bini geçti.

Nebi Huri ve Ayn Dara Tapınağı zarar gördü

Efrin Eski Eserler Müdürü Bettal Xelil, bölgedeki tahribatın boyutuna dikkat çekerek resmi kayıtlarda bulunan 36 arkeolojik alanın tamamının farklı şekillerde zarar gördüğünü söyledi.

Xelil, özellikle bölgenin en önemli tarihi alanları arasında yer alan Nebi Huri (Kyrrhus) ve Ayn Dara Tapınağı’nda kontrolsüz kazılar yapıldığını ve ciddi tahribat meydana geldiğini belirtti.

Tarihi öneme sahip Şeran Dağı’nın da yasa dışı kazılara maruz kaldığını kaydetti.

Eymen Nabo ise büyük çaplı tahribatın çoğunlukla ağır iş makineleri, toprak kaldırma araçları ve gelişmiş kazı ekipmanları kullanılarak gerçekleştirildiğini söyledi.

Nabo, bu durumun kazıların organize bir şekilde yapıldığını gösterdiğini ifade etti.

50’den fazla tarihi eser müzeye iade edildi

Bettal Xelil, kültürel mirasın korunması için yürütülen çalışmalara da değindi.

Xelil, yerel yönetim ve güvenlik güçleriyle iş birliği içerisinde Şeran ve Bilbil bölgelerinden 50’den fazla değerli tarihi eserin toplandığını ve güvenli şekilde Halep Müzesi’ne teslim edildiğini açıkladı.

Xelil, son dönemde Marsawa köyünde bulunan tarihi eserler hakkında da bilgi verdi.

Bulunan eserler arasında seramik kaplar, demir şamdanlar, taş bir anıt, zarar görmüş bir kadın heykeli ve mermer sütunların bulunduğu belirtildi.

Söz konusu eserlerin resmi olarak kayıt altına alındığını ve korunmaları amacıyla Ayn Dara’daki özel depoya taşındığını kaydeden Xelil, çalışmaların şu anda hasarlı alanların yeniden düzenlenmesi, enkaz ve toprağın temizlenmesi ve mevcut tahribatın belgelenmesi üzerine yoğunlaştığını söyledi.

Xelil, “Artık bu tarihi alanların korunması ve onlara saygı gösterilmesi konusunda daha güçlü bir bilinç oluştu” dedi.

İdlib’de tahribat oranı yüzde 70’e ulaştı

Suriye Genel Eski Eserler Müdür Yardımcısı Eymen Nabo, ülke genelindeki tarihi alanların durumuna ilişkin değerlendirmesinde, henüz ayrıntılı ve kesin bir envanter bulunmamasına rağmen tahribat oranının oldukça yüksek olduğunu söyledi.

İlk tahminlere göre tarihi alanlardaki tahribat oranı İdlib’de yüzde 70, Haseke’de yaklaşık yüzde 60, Hama’da yüzde 30 ve Humus’ta yüzde 20 seviyesinde.

Nabo, tek bir arkeolojik alandaki hasar oranının da yüzde 10 ile yüzde 80 arasında değişebildiğini belirtti.

Tahribatın nedenleri arasında muhaliflerin kontrolündeki bölgelere yönelik savaş uçaklarının doğrudan bombardımanları, tarihi eser bulmak amacıyla yapılan kaçak kazılar ve taşların satılmak üzere parçalanması yer alıyor.

Bunların yanı sıra tarihi alanların üzerine veya yakınlarına mülteci kamplarının kurulması, plansız yapılaşma ve uzun yıllar süren savaş boyunca tarihi mirasın ihmal edilmesi de tahribatın başlıca nedenleri arasında gösteriliyor.

100 binden fazla tarihi eser ele geçirildi

Nabo, el konulan veya kayıt altına alınan tarihi eser parçalarının sayısının 100 bini aştığını ve bu sayının sürekli değiştiğini açıkladı.

Ele geçirilen eserler arasında seramik parçaları, eski sikkeler, heykeller ve mozaikler bulunuyor.

Bu eserlerin bir bölümü vatandaşlar tarafından gönüllü olarak yetkililere teslim edildi. Büyük bir bölümü ise güvenlik birimleriyle koordinasyon içerisinde havalimanlarında, Suriye içinde ve yurt dışında kaçakçılık girişimleri sırasında ele geçirildi.

2026 yılı için 55 restorasyon projesi planlanıyor

Eymen Nabo, tarihi eserlerin restorasyonu ve korunmasına yönelik yeni planlar hakkında da bilgi verdi.

Genel Eski Eserler ve Müzeler Müdürlüğü’nün 2026 yılı için yerel ve uluslararası çok sayıda kurumun iş birliğiyle kapsamlı bir plan hazırladığını belirten Nabo, planın yaklaşık 55 projeyi kapsadığını söyledi.

Bu projelerden 10’unun tamamlandığı, 16’sının son uygulama aşamasında olduğu, 19’unun dosya ve araştırma hazırlıklarının tamamlandığı, 10’unun ise henüz ilk araştırma aşamasında bulunduğu bildirildi.

Önemli projeler, müdürlüğün bütçesinden sağlanan mali destek ve çeşitli kurumların iş birliğiyle yürütülüyor.

İş birliği yapılan kurumlar arasında Avrupa İşbirliği ve Kalkınma Enstitüsü, Ağa Han Vakfı, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), UNESCO, Turizm Bakanlığı, Mar Efram Patriklik Kalkınma Kurulu ve Terre des Hommes (İnsanlık İçin) örgütü bulunuyor.